Biển Đông tiếp tục là một trong những điểm nóng địa chính trị quan trọng nhất châu Á trong năm 2026, đặt ASEAN trước áp lực lớn về duy trì đoàn kết nội khối và bảo vệ vai trò trung tâm của khu vực. Trong bối cảnh thời hạn hoàn tất Bộ Quy tắc Ứng xử trên Biển Đông (COC) đang đến gần, ASEAN vừa phải tăng tốc đàm phán với Trung Quốc, vừa phải kiểm soát nguy cơ leo thang căng thẳng trên thực địa. Những diễn biến mới tại Biển Đông không chỉ tác động tới an ninh hàng hải mà còn ảnh hưởng sâu rộng tới cán cân quyền lực khu vực và chiến lược cạnh tranh giữa các cường quốc. Cùng https://8day2.net/ tìm hiểu chi tiết.
Biển Đông tiếp tục là phép thử lớn đối với ASEAN
Trong nhiều năm qua, Biển Đông luôn là vấn đề an ninh phức tạp nhất đối với ASEAN. Bước sang năm 2026, áp lực đối với khối càng lớn hơn khi đây được xem là thời điểm mang tính quyết định đối với tiến trình hoàn tất Bộ Quy tắc Ứng xử trên Biển Đông (COC) giữa ASEAN và Trung Quốc. Trong khi các nước thành viên ASEAN muốn xây dựng một cơ chế quản lý tranh chấp hiệu quả và ổn định hơn, thực tế trên biển vẫn liên tục xuất hiện các va chạm và hoạt động cạnh tranh chiến lược giữa các bên liên quan.
Điều này khiến ASEAN phải đối mặt với bài toán khó: vừa duy trì đoàn kết nội khối, vừa cân bằng quan hệ với các cường quốc như Trung Quốc và Mỹ. Đặc biệt, vai trò Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines đang thu hút nhiều sự chú ý khi Manila là một trong những quốc gia có tranh chấp trực tiếp gay gắt nhất với Trung Quốc tại Biển Đông.
Xem thêm:Xung Đột Nga Ukraine 2026: Chiến Sự Kéo Dài Và Ngoại Giao Đầy Bế Tắc
Tiến trình đàm phán COC bước vào giai đoạn quyết định
ASEAN và Trung Quốc đang tăng tốc các vòng đối thoại nhằm hoàn tất Bộ Quy tắc Ứng xử trên Biển Đông (COC) trong năm 2026 sau nhiều năm đàm phán kéo dài.
ASEAN và Trung Quốc tăng tốc đàm phán
Năm 2026 được xem là thời hạn chốt mà ASEAN và Trung Quốc từng đặt ra để hoàn tất Bộ Quy tắc Ứng xử trên Biển Đông. Ngay từ đầu năm, các hội nghị ngoại giao cấp cao đã liên tục được tổ chức nhằm thúc đẩy tiến trình đàm phán.
Tại Hội nghị hẹp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN (AMM Retreat) ở Cebu, Philippines, các nước thành viên đã thống nhất cần đẩy nhanh đối thoại thực chất với Trung Quốc để tìm kiếm bước tiến mới cho COC. Sau đó, các quan chức cấp cao ASEAN và Trung Quốc tiếp tục nhóm họp tại Kuala Lumpur trong khuôn khổ hội nghị DOC lần thứ 26 nhằm rà soát tiến độ đàm phán và xử lý các điểm còn bất đồng.
Kỳ vọng hoàn tất COC trong năm 2026
Nhiều nước ASEAN kỳ vọng COC có thể được hoàn tất ngay trong năm 2026 sau nhiều năm thương lượng kéo dài. Nếu đạt được thỏa thuận, đây sẽ là văn kiện quan trọng nhất từ trước tới nay nhằm thiết lập các nguyên tắc ứng xử và quản lý tranh chấp trên Biển Đông. ASEAN kỳ vọng COC sẽ giúp giảm nguy cơ xung đột ngoài ý muốn, xây dựng lòng tin và tạo cơ chế xử lý khủng hoảng hiệu quả hơn giữa các bên.
Xem thêm:Chính Sách Thuế Donald Trump: Chiến Lược Bảo Hộ Kinh Tế Và Cuộc Tranh Luận Lớn Tại Mỹ
Những rào cản lớn vẫn tồn tại
Dù vậy, triển vọng đạt được một COC mang tính ràng buộc pháp lý mạnh vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Các tranh chấp thực địa giữa Trung Quốc và Philippines tại những khu vực nhạy cảm như Bãi Cỏ Mây hay Bãi Scarborough vẫn liên tục leo thang. Ngoài ra, nhiều chuyên gia cho rằng ASEAN và Trung Quốc hiện vẫn còn khác biệt lớn về phạm vi áp dụng, cơ chế thực thi cũng như tính pháp lý của COC. Điều này khiến không ít ý kiến hoài nghi về khả năng đạt được một văn kiện đủ mạnh để kiểm soát căng thẳng thực tế trên biển.
Tình hình thực địa trên Biển Đông tiếp tục căng thẳng
Bất chấp các nỗ lực ngoại giao, nhiều khu vực tranh chấp trên Biển Đông vẫn thường xuyên xảy ra va chạm và đối đầu giữa các lực lượng chấp pháp trên biển.
Các vụ đối đầu hàng hải gia tăng
Dù các cuộc đàm phán ngoại giao vẫn được duy trì, thực địa Biển Đông trong năm 2026 tiếp tục chứng kiến nhiều vụ va chạm và đối đầu trên biển. Các tàu cảnh sát biển và lực lượng dân quân biển thường xuyên xuất hiện tại những khu vực tranh chấp, đặc biệt quanh Bãi Cỏ Mây và Bãi Scarborough. Philippines nhiều lần cáo buộc lực lượng Trung Quốc sử dụng vòi rồng, áp sát nguy hiểm và các biện pháp cưỡng ép nhằm ngăn cản hoạt động tiếp tế trên biển. Những sự cố này làm gia tăng nguy cơ xảy ra va chạm ngoài ý muốn và khiến tình hình an ninh hàng hải trở nên khó lường hơn.
Mỹ và các đồng minh gia tăng hiện diện
Song song với các diễn biến trên biển, Mỹ cùng nhiều đồng minh như Nhật Bản và Australia cũng tăng cường hiện diện quân sự tại khu vực. Các cuộc tuần tra chung và hoạt động tự do hàng hải xuất hiện với tần suất ngày càng nhiều tại Biển Đông. Washington khẳng định mục tiêu là bảo vệ tự do hàng hải và duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Trong khi đó, Trung Quốc cho rằng các hoạt động này làm gia tăng căng thẳng và thúc đẩy cạnh tranh quân sự trong khu vực.
ASEAN đứng trước áp lực cân bằng chiến lược
Trước cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các cường quốc, ASEAN tiếp tục phải duy trì thế cân bằng chiến lược. Một mặt, nhiều nước ASEAN muốn tăng cường hợp tác an ninh với Mỹ và các đối tác bên ngoài để bảo đảm an ninh hàng hải. Mặt khác, Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại và đầu tư quan trọng nhất của phần lớn các quốc gia Đông Nam Á. Điều này khiến ASEAN phải thận trọng trong cách tiếp cận nhằm tránh bị cuốn vào cạnh tranh địa chính trị giữa các nước lớn.
Khủng hoảng toàn cầu tạo áp lực hợp tác mới tại Biển Đông
Biến động năng lượng và bất ổn hàng hải toàn cầu đang khiến các bên liên quan phải chú trọng hơn tới việc duy trì ổn định và an toàn tuyến hàng hải tại Biển Đông.
Tác động từ khủng hoảng eo biển Hormuz
Một yếu tố đáng chú ý trong năm 2026 là ảnh hưởng từ tình hình bất ổn tại Trung Đông đối với Biển Đông. Khủng hoảng an ninh tại eo biển Hormuz khiến nguồn cung dầu mỏ toàn cầu bị gián đoạn và làm gia tăng lo ngại về an ninh năng lượng quốc tế. Trong bối cảnh đó, Biển Đông càng trở nên quan trọng hơn với vai trò là tuyến hàng hải huyết mạch của thương mại và năng lượng toàn cầu.
Xem thêm: Bầu Cử Mỹ 2026: Cuộc Đối Đầu Quyết Định Tương Lai Chính Trị Nước Mỹ
Trung Quốc và ASEAN đều cần ổn định khu vực
Cả Trung Quốc và các nền kinh tế ASEAN đều chịu tác động mạnh từ biến động năng lượng và thương mại toàn cầu. Điều này tạo ra áp lực buộc các bên phải duy trì ổn định tại Biển Đông nhằm bảo vệ lưu thông hàng hải và tránh nguy cơ xuất hiện thêm một cuộc khủng hoảng khu vực mới. Một số chuyên gia cho rằng chính yếu tố kinh tế và năng lượng đang thúc đẩy Trung Quốc và ASEAN tích cực hơn trong các vòng đàm phán COC.
Vai trò trung tâm của ASEAN trong vấn đề Biển Đông
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc gia tăng, ASEAN tiếp tục nỗ lực duy trì vai trò trung tâm thông qua đối thoại, hợp tác và thúc đẩy luật pháp quốc tế.
ASEAN tiếp tục nhấn mạnh luật pháp quốc tế
Trước những diễn biến phức tạp trên biển, ASEAN tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS). Khối cũng nhấn mạnh yêu cầu duy trì tự do hàng hải, tự do hàng không và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.
Kêu gọi kiềm chế và tránh quân sự hóa
ASEAN nhiều lần kêu gọi các bên liên quan thực hiện đầy đủ Tuyên bố DOC và tránh các hành động làm thay đổi nguyên trạng. Khối cũng phản đối các hoạt động quân sự hóa và các biện pháp cưỡng ép có thể làm gia tăng căng thẳng trên biển. Tuy nhiên, việc ASEAN thiếu cơ chế thực thi mạnh khiến hiệu quả của các tuyên bố này vẫn còn hạn chế.
Vai trò và đóng góp của Việt Nam
Trong vấn đề Biển Đông, Việt Nam tiếp tục duy trì lập trường đối ngoại độc lập, tự chủ và nhất quán trong việc bảo vệ chủ quyền cũng như luật pháp quốc tế. Việt Nam đồng thời thúc đẩy hợp tác khu vực, tăng cường đối thoại và tham gia các hoạt động an ninh đa phương trong khuôn khổ ASEAN. Các hoạt động phối hợp diễn tập và hợp tác hàng hải giữa các nước ASEAN cũng được xem là bước đi nhằm xây dựng lòng tin và nâng cao năng lực quản lý khủng hoảng trong khu vực.
Kết luận
Biển Đông và ASEAN năm 2026 đang bước vào giai đoạn mang tính bước ngoặt khi tiến trình đàm phán COC tiến gần tới thời hạn hoàn tất. Dù các bên đều thể hiện mong muốn duy trì ổn định và kiểm soát căng thẳng, thực tế trên biển vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối đầu và cạnh tranh chiến lược.
Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gay gắt, vai trò trung tâm của ASEAN sẽ tiếp tục là yếu tố quan trọng đối với an ninh và ổn định khu vực. Khả năng duy trì đoàn kết nội khối, thúc đẩy đối thoại và bảo vệ luật pháp quốc tế sẽ quyết định mức độ hiệu quả của ASEAN trong việc xử lý các thách thức tại Biển Đông trong những năm tới.
